En la parolado farita en la Panteono de Parizo, la verkisto kaj politiksciencisto Giuliano da Empoli prezentis Jean Monnet ne kiel enuigan teknokraton, sed kiel aventuriston kaj aŭdacan politikstrategiiston. Laŭ li, Eŭropo devas nun apliki la metodon de Monnet al la cifereca teknologio kaj artefarita inteligenteco, por retrovi sian suverenecon kaj sian kapablon agi.

Eŭropo igis Jean Monnet enuiga

Da Empoli komencas per provoka konstato:

“La dramo de Eŭropo estas, ke ĝi igis Jean Monnet enuiga.”

Jean Monnet estas ofte prezentata kiel seka teknokrato, patro de la eŭropaj institucioj kaj simbolo de la iom senkolora burokratio de Bruselo.

Sed laŭ da Empoli tiu bildo tute ne kongruas kun la vera homo.

Monnet estis mondvojaĝanto, komercisto, diplomato, politika entreprenisto kaj aventuristo. Li pasigis grandan parton de sia vivo inter Eŭropo, Nordameriko, Rusio, Ĉinio kaj Nord-Afriko.

Li ofte troviĝis en situacioj, en kiuj la normala solvo ŝajnis neebla. Lia kutima respondo estis plilarĝigi la kadron de la problemo.

Aventuristo kaj homo de ago

Kiel juna komercisto, Monnet vojaĝis tra Nordameriko por vendi la konjakon de sia familio. Tie li malkovris socion pli moviĝeman kaj pli fideman ol la tiama Eŭropo.

Tiu sperto profunde influis lian pensmanieron.

Da Empoli rakontas ankaŭ pli privatan aventuron. Monnet volis edziĝi kun Silvia Giannini, kiu jam estis edziniĝinta kaj ne povis facile eksedziĝi laŭ la tiamaj eŭropaj leĝoj.

La paro renkontiĝis en Sovetunio, kie eksedziĝo estis pli facile atingebla. Silvia fariĝis sovetia civitano, eksedziĝis kaj tuj edziniĝis kun Monnet.

Li poste nomis tiun operacion “la plej bela afero de sia vivo”.

Dum la Dua Mondmilito, Monnet fariĝis grava konsilanto de la usona registaro. Li kontribuis al la planado de la industria militproduktado de Usono.

La fama formulo de Franklin Roosevelt, laŭ kiu Usono fariĝu “la arsenalo de la demokratio”, laŭ pluraj fontoj devenis de Monnet.

La ekonomikisto John Maynard Keynes poste taksis, ke lia agado eble mallongigis la militon je unu jaro.

Unuiĝo per konkretaj interesoj

La sama pensmaniero karakterizis la agadon de Monnet favore al eŭropa unuiĝo.

Jam en 1914 li komprenis, ke Francio kaj Britio ne povas efike militi kontraŭ Germanio se ili aparte organizas siajn provizojn kaj transportojn.

Kvankam li tiam havis neniun oficialan postenon, li sukcesis konvinki la francan registaron kunordigi la ekonomian agadon de la du aliancanoj.

En junio 1940, kiam Francio estis venkota de Nazia Germanio, li subtenis ankoraŭ pli aŭdacan projekton: plenan politikan union inter Francio kaj Britio, kun komuna registaro, parlamento kaj armeo.

Winston Churchill kaj Charles de Gaulle akceptis la ideon. Sed ĝi fiaskis kiam marŝalo Philippe Pétain elektis armisticon kun Germanio.

La decida momento venis en 1950.

Monnet proponis meti la produktadon de karbo kaj ŝtalo de Francio kaj Germanio sub komunan aŭtoritaton.

El tiu projekto naskiĝis la Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo, unu el la antaŭuloj de la nuna Eŭropa Unio.

Fari militon materie neebla

La elekto de karbo kaj ŝtalo ne estis hazarda.

Tiuj du produktoj estis la industriaj fundamentoj de militado. Metante ilin sub komunan administradon, Francio kaj Germanio faris novan militon ne nur politike nepensebla, sed ankaŭ materie multe pli malfacila.

Laŭ da Empoli, tie troviĝas la vera genio de Jean Monnet.

Li ne kontentiĝis proklami la idealon de eŭropa unuiĝo. Li serĉis konkretan mekanismon, kiu iom post iom igus tiun unuiĝon necesa kaj preskaŭ neevitebla.

La politika utileco de enuo

Post la Dua Mondmilito, la eŭropaj popoloj ankoraŭ ne estis pretaj rezigni gravan parton de sia nacia suvereneco favore al federacia Eŭropo.

Monnet do elektis nerektan vojon.

Anstataŭ peti la tujan kreadon de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo, li antaŭenigis teknikajn interkonsentojn, komunajn normojn kaj reciprokajn ekonomiajn interesojn.

Tiel iom post iom formiĝis la tiel nomata “Eŭropo de la funkciuloj”.

Ĝi estas ofte kritikata pro sia burokratieco kaj siaj komplikaj reguloj. Sed laŭ da Empoli tiu enuo estis ankaŭ politika strategio.

Malantaŭ diskutoj pri teknikaj normoj kaj administraj proceduroj konstruiĝis unu el la plej eksterordinaraj politikaj projektoj de la dudeka jarcento: libervola unuiĝo de ŝtatoj sen milito, konkero aŭ devigo.

La paradokso estas klara: eŭropa integriĝo estas granda historia aventuro, sed ĝi ofte aspektas kiel senfina serio da teknikaj kunvenoj.

La tempo de la “predantoj”

Laŭ da Empoli, tiu metodo hodiaŭ atingas siajn limojn.

La nuna mondo estas ĉiam pli dominata de tio, kion li nomas “predantoj”: naci-populistaj gvidantoj, aŭtoritatemaj reĝimoj kaj teknologiaj oligarkoj.

Ili prezentas la malrespekton de reguloj kiel pruvon de forto kaj efikeco.

Donald Trump kaj aliaj similaj gvidantoj promesas politikajn “miraklojn”. Ili asertas, ke ili kapablas solvi problemojn per ignorado de leĝoj, institucioj kaj proceduroj.

Ilia allogo devenas parte de la sento, ke la politika sistemo estas blokita kaj ne plu kapablas plibonigi la ĉiutagan vivon de la civitanoj.

Respekti la regulojn ne sufiĉas

Da Empoli ne neas la gravecon de demokratiaj reguloj, de la jurŝtato kaj de la eŭropaj institucioj.

Sen ili ne povas ekzisti vera demokratio.

Sed, laŭ li, ne sufiĉas simple defendi la ekzistantajn procedurojn.

La civitanoj ne nur volas, ke la reguloj estu respektataj. Ili volas, ke iliaj problemoj estu solvitaj: la kresko de la vivkosto, la manko de loĝejoj, nesekureco, migrado, malegalecoj kaj la malfortiĝo de publikaj servoj.

Se la por-eŭropaj kaj demokrataj fortoj sin prezentas nur kiel gardantoj de institucioj konsiderataj neefikaj, ili riskas lasi al siaj kontraŭuloj la monopolon de ŝanĝo kaj politika aŭdaco.

La tri partoj de la metodo Monnet

Da Empoli resumas la metodon de Jean Monnet per tri ĉefaj elementoj.

Ambicia vizio

Monnet estis tre pragmata, sed lia pragmatismo servis grandan idealon: la unuiĝon de la eŭropaj popoloj.

Lia fina horizonto estis la kreado de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo.

Strategia levilo

En ĉiu situacio Monnet serĉis la precizan punkton, kies ŝanĝo povus ekigi pli vastan politikan dinamikon.

En la 1950-aj jaroj tiu levilo estis karbo kaj ŝtalo.

Kapablo efektivigi

Monnet ne estis nur pensulo aŭ aŭtoro de grandaj deklaroj.

Li negocis, konstruis aliancojn, adaptis siajn proponojn kaj persistis ĝis la starigo de novaj institucioj.

Laŭ da Empoli, ĝuste tiu kombino de vizio, teknika kompetento kaj praktika efektivigo faris lin escepta politikisto.

Kio estas la karbo kaj ŝtalo de nia epoko?

Laŭ da Empoli, la respondo estas klara:

la cifereca teknologio kaj artefarita inteligenteco.

Tiuj teknologioj iom post iom penetras ĉiujn ekonomiajn kaj sociajn kampojn.

Ili influas nun ankaŭ defendon, informadon, administradon, la kontrolon de teritorioj kaj la sekurecon de la ŝtatoj.

Eŭropo riskas fariĝi dependanta de usonaj kaj ĉinaj teknologiaj kompanioj en sektoroj rekte rilataj al sia politika kaj ekonomia suvereneco.

Komuna eŭropa projekto pri artefarita inteligenteco

Se Jean Monnet vivus hodiaŭ, li verŝajne ne provus samtempe konkuri kun Usono kaj Ĉinio en ĉiuj teknologiaj kampoj.

Li serĉus precizan strategian levilon.

Tio povus esti komuna infrastrukturo por datumoj, publika eŭropa komputkapablo, kunordigita esplorpolitiko aŭ sendependa ekosistemo por artefarita inteligenteco.

La celo ne estus simple produkti pli da komputiloj aŭ pli da grandaj lingvomodeloj.

Temus pri starigo de komunaj institucioj kaj infrastrukturoj, kiuj iom post iom plifortigus la teknologian aŭtonomecon de Eŭropo.

Usono ne plu subtenas la saman Eŭropon

En la tempo de Jean Monnet, Usono aktive subtenis eŭropan integriĝon.

La usona registaro konsideris unuiĝintan Okcidentan Eŭropon grava parto de sia strategio kontraŭ Sovetunio.

Hodiaŭ la situacio ŝanĝiĝis.

Parto de la usona politika kaj teknologia elito malfidas fortan kaj suverenan Eŭropon. Iuj eĉ preferus vidi la eŭropajn landojn malfortaj, dividitaj kaj dependaj.

Sed la nuna Eŭropo disponas pri rimedo, kiu apenaŭ ekzistis en la tempo de Monnet: komenciĝanta eŭropa publika opinio.

La sinsekvaj krizoj fortigis la senton, ke la eŭropaj landoj devas agi kune, precipe pri defendo, energio, klimato kaj teknologio.

Ĉu aperos “kolektiva Monnet”?

Da Empoli konstatas, ke nuntempe nenie videblas nova Jean Monnet kapabla sola impulsi grandan historian ŝanĝon.

Li do proponas alian perspektivon: la aperon de “kolektiva Monnet”.

Temus pri reto de civitanoj, fakuloj, aktivuloj, ĵurnalistoj kaj politikaj respondeculoj, kiuj kune kapablus:

• porti ambician vizion;
• identigi konkretan strategian levilon;
• konstrui politikajn aliancojn;
• kaj transformi la vizion en realajn instituciojn.

Da Empoli alvokas al la formado de aktiva por-eŭropa malplimulto, kapabla redoni energion al la projekto de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo.

La kontraŭuloj de la Unio sukcesis prezenti revenon al la pasinteco kiel radikalan ŝanĝon.

Eŭropo estas ankaŭ vivarto

La por-eŭropaj fortoj devas repreni la iniciaton kaj prezenti eŭropan integriĝon kiel projekton de estonteco.

La fino de la parolado estas pli persona.

Jean Monnet ne estis nur stratego kaj konstruanto de institucioj. Li ankaŭ ŝatis amikecon, bonan manĝon, naturon, belajn loĝlokojn kaj la simplajn plezurojn de la vivo.

Laŭ da Empoli tiu dimensio ne estas nur anekdota.

Eŭropo restas unu el la mondopartoj, kie multaj homoj deziras vivi. Ĝia forto ne konsistas nur el ekonomio, reguloj aŭ diplomatio, sed ankaŭ el aparta koncepto de bona vivo.

Aŭtoritatemaj kaj teknologiaj sistemoj emas normigi kondutojn, kontroli la tempon kaj transformi la homon en antaŭvideblan maŝinon.

Eŭropa vivarto devus, male, defendi liberecon, diversecon, plezuron, individuecon kaj eĉ la rajton perdi tempon.

Ne nur defendi, sed konstrui

La leciono de Jean Monnet ne estas invito reprodukti la pasintecon.

Ĝi estas invito retrovi la saman miksaĵon de idealismo kaj pragmatismo, de strategia inteligenteco kaj persisto.

Eŭropo ne plu povas kontentiĝi defendi siajn ekzistantajn instituciojn kontraŭ siaj kontraŭuloj.

Ĝi devas ankaŭ kapabli imagi, konstrui kaj regi sian propran estontecon.

Kaj por tio ĝi bezonos ne unu novan Jean Monnet, sed eble milionojn da eŭropanoj pretaj kune fariĝi kolektiva Monnet.

---