Laŭ Sandel, la problemo ne estas nur ekonomia. Dum jardekoj la regantaj elitoj promesis al la civitanoj ke ĉiuj povos sukcesi se ili laboros sufiĉe forte kaj akiros bonajn diplomojn. Tiu mesaĝo ŝajnis optimisma kaj justa. Sed ĝi enhavis ankaŭ kaŝitan malestimon: se vi ne sukcesas, kulpas vi mem.

La filozofo opinias ke tia “meritokratia” ideologio profunde humiligis milionojn da homoj kiuj laboras en fabrikoj, transporto, konstruado aŭ servaj profesioj. Multaj sentas ke la socio ne plu respektas ilian laboron nek ilian dignon. Samtempe la diplomitaj venkintoj de la tutmondigita ekonomio emas kredi ke ili meritis sian altan socian pozicion nur pro sia persona talento kaj penado.

Sandel emfazas ke tiu sinteno nutras koleron kontraŭ politikaj, kulturaj kaj universitataj elitoj. Li opinias ke la sukceso de Trump ne devenas nur el naciismo aŭ ekonomia malespero, sed ankaŭ el sento de morala humiligo. Trump sukcesis prezenti sin kiel voĉon de homoj kiuj sentis sin mokataj aŭ ignorataj de la “kleraj” elitoj.

Laŭ Sandel, progresismaj partioj faris gravan eraron kiam ili komencis paroli preskaŭ nur pri konkurencivo, universitataj diplomoj kaj adaptiĝo al la merkato. Ili iom post iom forlasis la ideon ke ĉiuj laboroj utilaj al la socio meritas respekton, eĉ se ili ne postulas altajn diplomojn.

Tiu kritiko verŝajne starigas gravan demandon ankaŭ por Verdaj partioj. En multaj landoj granda parto de ilia elektantaro devenas el diplomitaj urbaj mezklasoj. Pro tio ekologio foje povas aperi kiel projekto de kleraj sociaj tavoloj kiuj volas instrui al aliaj kiel vivi, vojaĝi aŭ konsumi. Se ekologia politiko estas perceptata kiel serio de moralaj lecionoj direktitaj kontraŭ aŭtomobilistoj, kamparanoj aŭ laboristoj, ĝi riskas provoki malamon kaj reziston.

La defio por Verduloj estas do ligi ekologion al socia digno kaj al la ĉiutaga vivo de ordinaraj homoj. Temas ne nur pri redukto de karbonaj emisioj, sed ankaŭ pri pli malaltaj energifakturoj, pli sana medio, pli bona publika transporto, bone izolitaj loĝejoj kaj novaj lokaj laborpostenoj. Sandel verŝajne dirus ke ekologio ne sukcesos se ĝi restos lingvaĵo de fakuloj kaj diplomuloj. Ĝi devas fariĝi projekto de komuna bono, en kiu ĉiuj sentas sin respektataj.

Tio signifas ankaŭ rekoni la valoron de ĉiuj laboroj utilaj al la socio. Flegistoj, ŝoforoj, teknikistoj, kamparanoj aŭ industriaj laboristoj ne devas esti konsiderataj kiel “malmodernaj perdantoj” de tutmondiĝo, sed kiel homoj kies laboro estas nemalhavebla por la kolektiva vivo.

La filozofo ne defendas Trump-on. Male, li avertas kontraŭ la danĝeroj de popolismo. Sed li opinias ke demokratioj ne povos superi la nunan krizon sen rekonstrui senton de komuna destino kaj reciproka respekto inter la diversaj tavoloj de la socio.

Jen ekzercaro laŭ la sama modelo kiel antaŭe: unue por memlernado, poste aparta sekcio por instruistoj aŭ vivaj kursoj.

---

Ekzercoj pri la artikolo

“Filozofo denuncas la humiligon de la popolaj klasoj fare de la moderna meritokratio”

1. Antaŭlegaj demandoj

Respondu libere, antaŭ ol relegi la artikolon.

1. Kion signifas por vi la vorto meritokratio?
2. Ĉu socio povas samtempe rekompenci talenton kaj tamen respekti homojn kiuj ne atingas altan socian pozicion?
3. Kial parto de la laboristaj aŭ popolaj klasoj povus senti sin malestimata de kleraj urbaj elitoj?
4. Ĉu ekologia politiko povas esti perceptata kiel “morala leciono”? En kiuj situacioj?

---

2. Klarigo de gravaj vortoj kaj esprimoj

meritokratio
Socio aŭ ideologio laŭ kiu homoj ricevas poziciojn, riĉecon aŭ prestiĝon laŭ siaj meritoj: talento, penado, edukado, diplomoj.

popolaj klasoj
Sociaj tavoloj kun modestaj enspezoj aŭ malpli alta socia prestiĝo: laboristoj, dungitoj, malriĉaj aŭ modestaj kamparanoj, homoj en servaj profesioj.

diplomitaj mezklasoj
Homoj kiuj apartenas al la meza klaso kaj havas universitatajn aŭ altajn profesiajn diplomojn.

morala humiligo
Sento esti ne nur ekonomie malfavorata, sed ankaŭ konsiderata malpli valora, malpli inteligenta aŭ respondeca pri sia propra malsukceso.

komuna bono
Tio, kio utilas al la tuta socio, ne nur al unu individuo, grupo aŭ klaso.

tutmondiĝo
Procezo per kiu ekonomioj, merkatoj, kulturoj kaj produktadoj fariĝas pli kaj pli interligitaj je monda nivelo.

popolismo
Politika stilo aŭ movado kiu pretendas paroli nome de “la popolo” kontraŭ “la elitoj”. La vorto povas havi malsamajn nuancojn laŭ la kunteksto.

justa transiro
Ekologia kaj ekonomia transformo kiu ne lasas laboristojn, malriĉulojn aŭ lokajn komunumojn pagi solaj la koston de klimata politiko.

---

3. Vortproviza ekzerco: trovu la ĝustan signifon

Kunigu ĉiun vorton kun ĝia signifo.

Vorto aŭ esprimo	Signifo
1. meritokratio	A. Sento esti malrespektata aŭ traktata kiel malsupera
2. digno	B. Politika transformo ekologia, sed ankaŭ socie justa
3. humiligo	C. Ideo ke sukceso devenas ĉefe el talento kaj persona penado
4. komuna bono	D. Respekto ŝuldata al ĉiu homo
5. justa transiro	E. Tio, kio utilas al la tuta socio

Respondoj:
1-C, 2-D, 3-A, 4-E, 5-B.

---

4. Kompreno de la artikolo

Respondu per tutaj frazoj.

1. Kiu estas Michael Sandel?
2. Kion li kritikas en la moderna meritokratio?
3. Kial la mesaĝo “ĉiu povas sukcesi se li aŭ ŝi sufiĉe penas” povas esti problema?
4. Laŭ Sandel, kial parto de la popolaj klasoj turniĝis al Trump?
5. Kian eraron faris, laŭ la artikolo, multaj progresismaj partioj?
6. Kial tiu analizo gravas ankaŭ por Verdaj partioj?
7. Kiel ekologio povas aperi kiel projekto de diplomitaj urbaj klasoj?
8. Kiel Verdaj partioj povus eviti tiun danĝeron?
9. Kial la artikolo emfazas la dignon de laboro?
10. Ĉu Sandel defendas Trump-on? Klarigu.

Eblaj respondoj

1. Michael Sandel estas usona politika filozofo kaj profesoro ĉe Harvard, konata pro siaj verkoj pri justeco, demokratio kaj la moralaj limoj de la merkato.
2. Li kritikas la ideon ke socia sukceso dependas nur de individua merito, talento kaj penado.
3. Ĉar ĝi implicas ke tiuj, kiuj ne sukcesas, kulpas mem pri sia malsukceso.
4. Ĉar ili sentis sin ignorataj, mokataj aŭ malestimataj de politikaj, kulturaj kaj diplomitaj elitoj.
5. Ili tro parolis pri konkurencivo, diplomoj kaj adaptiĝo al la merkato, kaj ne sufiĉe pri digno, laboro kaj komuna bono.
6. Ĉar multaj verdaj voĉdonantoj apartenas al diplomitaj urbaj mezklasoj, kio povas krei distancon inter Verdaj partioj kaj popolaj klasoj.
7. Ĝi povas aperi kiel serio de moralaj instrukcioj pri manĝado, transporto, konsumado aŭ vivstilo.
8. Ili devas ligi ekologion al salajroj, sano, publikaj servoj, transporto, loĝado kaj respekto al laboro.
9. Ĉar socio ne devus mezuri la valoron de homo nur laŭ diplomo, enspezo aŭ profesia prestiĝo.
10. Ne. Li avertas kontraŭ popolismo, sed li provas kompreni la sociajn kaj moralajn kaŭzojn de ĝia sukceso.

---

5. Vera aŭ malvera?

Indiku ĉu la frazo estas vera aŭ malvera. Poste korektu la malverajn frazojn.

1. Sandel opinias ke la sukceso de Trump klarigeblas nur per rasismo kaj naciismo.
2. La artikolo diras ke meritokratio povas enhavi kaŝitan malestimon.
3. Laŭ la artikolo, diplomitaj elitoj ĉiam malamas laboristojn.
4. Sandel opinias ke ĉiuj utilaj laboroj meritas socian respekton.
5. La artikolo sugestas ke Verdaj partioj devas rezigni pri ekologio por gajni popolajn klasojn.
6. Justa transiro signifas ekologian politikon kun socia justeco.
7. La artikolo diras ke Trump donis simbolan voĉon al homoj kiuj sentis sin ignorataj.
8. La teksto prezentas Sandel kiel defendanton de Trump.

Respondoj

1. Malvera. Li vidas ankaŭ ekonomiajn, kulturajn kaj moralajn kaŭzojn.
2. Vera.
3. Malvera. La artikolo parolas pri risko de malestimo aŭ perceptata malestimo, ne pri universala malamo.
4. Vera.
5. Malvera. Ĝi sugestas ligi ekologion al socia digno kaj ĉiutaga vivo.
6. Vera.
7. Vera.
8. Malvera. Sandel ne defendas Trump-on; li analizas la kaŭzojn de lia sukceso.

---

6. Kompletigu la frazojn

Elektu taŭgan vorton el la listo:

digno — meritokratio — humiligo — komuna bono — diplomoj — popolismo — justa transiro — elitoj

1. Laŭ Sandel, moderna __________ povas igi malsukceson aspekti kiel persona kulpo.
2. Multaj homoj sentas ne nur ekonomian malfacilon, sed ankaŭ moralan __________.
3. La artikolo emfazas ke laboro devas esti ligita al homa __________.
4. Trump sukcesis paroli al homoj kiuj malfidis la politikajn kaj kulturajn __________.
5. Progresismaj partioj tro ofte parolis pri universitataj __________.
6. Ekologia politiko devas esti parto de __________, por ke ĝi ne trafu plej forte la plej malriĉajn.
7. Sandel proponas rekonstrui politikon de __________.
8. __________ pretendas paroli nome de la popolo kontraŭ la elitoj.

Respondoj

1. meritokratio
2. humiligo
3. digno
4. elitoj
5. diplomoj
6. justa transiro
7. komuna bono
8. popolismo

---

7. Sinonimoj kaj nuancoj

Trovu en la dua kolumno esprimon proksimsencan al tiu en la unua kolumno.

Esprimo	Proksima signifo
1. socia prestiĝo	A. ne plu konsideri ion grava
2. malestimi	B. publika aŭ socia rekono
3. forlasis la ideon	C. paroli kvazaŭ oni scius pli bone ol aliaj
4. morala leciono	D. konsideri iun malpli valora
5. komuna destino	E. sento ke diversaj homoj apartenas al sama estonteco

Respondoj:
1-B, 2-D, 3-A, 4-C, 5-E.

Nuancoj

malestimo estas pli ĝenerala ol humiligo.
Oni povas malestimi iun silente. Humiligo enhavas senton de vundo, perdo de digno aŭ publika malsuperigo.

popola ne ĉiam signifas “malriĉa”.
“Popolaj klasoj” povas inkluzivi laboristojn, malgrandajn dungitojn, malaltenspezajn familiojn, sed ankaŭ homojn kies ĉefa sperto estas socia malrekono.

diplomita ne signifas aŭtomate “riĉa”.
Sed en la artikolo la vorto montras kulturan kaj socian distingon inter tiuj, kiuj posedas altajn diplomojn, kaj tiuj, kiuj ne posedas ilin.

---

8. Reformulu pli simple

Reformulu la jenajn frazojn per pli simpla Esperanto.

1. “La meritokratia ideologio enhavas kaŝitan malestimon.”
2. “Trump sukcesis kapti la koleron de homoj ignorataj de la kleraj elitoj.”
3. “Ekologio devas fariĝi projekto de komuna bono.”
4. “Progresismaj partioj forlasis la ideon ke ĉiuj utilaj laboroj meritas respekton.”
5. “La valoro de homo ne mezureblas nur per diplomo aŭ enspezo.”

Eblaj respondoj

1. La ideo de merito povas kaŝe malrespekti tiujn, kiuj ne sukcesas.
2. Trump sukcesis paroli al homoj koleraj kontraŭ diplomitaj kaj potencaj grupoj.
3. Ekologio devas utili al ĉiuj.
4. Progresismaj partioj ne plu sufiĉe diris ke ĉiu utila laboro estas respektinda.
5. Homo ne valoras pli aŭ malpli nur pro sia diplomo aŭ mono.

---

9. Reformulu pli elegante

Nun transformu la simplajn frazojn en pli nuancan, artikolan stilon.

1. Multaj laboristoj sentas ke oni ne respektas ilin.
2. Verduloj devas paroli pri la ĉiutaga vivo de ordinaraj homoj.
3. Ne sufiĉas diri al homoj ke ili ŝanĝu sian konduton.
4. Ekologia politiko devas ankaŭ esti socia politiko.
5. Diplomitaj homoj foje ne vidas sian propran privilegion.

Eblaj respondoj

1. Multaj laboristoj sentas ke ilia kontribuo al la socio ne plu ricevas la respekton kiun ĝi meritas.
2. Verdaj partioj devas enradikigi sian ekologian projekton en la konkretaj bezonoj de la popolaj klasoj.
3. Ekologia politiko ne povas limiĝi al moralaj alvokoj pri individuaj kondutoj.
4. Sen socia justeco, la ekologia transiro riskas aperi kiel nova ŝarĝo por jam malfortigitaj grupoj.
5. La diplomitaj tavoloj ne ĉiam konscias pri la kulturaj kaj sociaj avantaĝoj kiuj faciligis ilian sukceson.

---

10. Gramatika atento: “fare de”

En la titolo aperas la esprimo:

“la humiligo de la popolaj klasoj fare de la moderna meritokratio”

fare de montras la aganton en pasiva aŭ nominaligita esprimo.

Komparu:

• La moderna meritokratio humiligas la popolajn klasojn.
• La popolaj klasoj estas humiligataj de la moderna meritokratio.
• La humiligo de la popolaj klasoj fare de la moderna meritokratio.

Ekzerco

Transformu laŭ la modelo.

Modelo:
La merkato premas la laboristojn.
→ La premo de la laboristoj fare de la merkato.

1. La elitoj ignoras la popolajn klasojn.
2. La registaro malfortigas publikajn servojn.
3. La ekonomia sistemo devigas homojn uzi aŭton.
4. La amaskomunikiloj mokas kamparanojn.
5. La socio subtaksas manlaboron.

Respondoj

1. La ignorado de la popolaj klasoj fare de la elitoj.
2. La malfortigo de publikaj servoj fare de la registaro.
3. La devigo de homoj uzi aŭton fare de la ekonomia sistemo.
4. La mokado de kamparanoj fare de la amaskomunikiloj.
5. La subtaksado de manlaboro fare de la socio.

---

11. Gramatika atento: “ne nur…, sed ankaŭ…”

La artikolo plurfoje uzas kontrastan strukturon:

La problemo ne estas nur ekonomia, sed ankaŭ morala.

Ekzerco

Kompletigu la frazojn.

1. Ekologio ne devas esti nur afero de fakuloj, sed ankaŭ __________.
2. La krizo ne estas nur politika, sed ankaŭ __________.
3. La justa transiro ne temas nur pri karbono, sed ankaŭ pri __________.
4. La valoro de laboro ne dependas nur de salajro, sed ankaŭ de __________.
5. Verdaj partioj ne devas paroli nur al diplomuloj, sed ankaŭ al __________.

Eblaj respondoj

1. afero de ĉiuj civitanoj.
2. socia kaj morala.
3. laborpostenoj, sano kaj socia justeco.
4. socia utileco kaj homa digno.
5. popolaj klasoj kaj loĝantoj de periferiaj regionoj.

---

12. Esprimado: elektu la plej taŭgan formulon

Elektu la plej bonan frazon por artikola stilo.

A. Sandel diras ke diplomuloj estas malbonaj homoj.
B. Sandel kritikas la socian sintenon laŭ kiu diplomita sukceso pravigas moralan superecon.

A. Verduloj devas ĉesi esti verdaj.
B. Verduloj devas montri ke ekologio kaj socia justeco estas nedisigeblaj.

A. Laboristoj koleras ĉar ili ne komprenas ekologion.
B. Laboristoj povas rezisti ekologian politikon kiam ĝi aperas kiel nova ŝarĝo trudata de supre.

A. Trump ĉion bone komprenis.
B. Trump sukcesis politike ekspluati senton de malestimo kaj forlasiteco.

Respondoj

1-B, 2-B, 3-B, 4-B.

---

13. Tradukado el la franca en Esperanton

Traduku la jenajn frazojn.

1. Michael Sandel critique la manière dont la méritocratie moderne humilie les classes populaires.
2. Selon lui, le message “si tu échoues, c’est ta faute” détruit la dignité de nombreux travailleurs.
3. Les partis écologistes doivent éviter de donner des leçons morales aux classes populaires.
4. L’écologie doit être liée à la justice sociale, à la santé, aux transports publics et au logement.
5. Une société démocratique doit reconnaître la valeur de tous les travaux utiles.

Eblaj tradukoj

1. Michael Sandel kritikas la manieron laŭ kiu la moderna meritokratio humiligas la popolajn klasojn.
2. Laŭ li, la mesaĝo “se vi malsukcesas, kulpas vi” detruas la dignon de multaj laboristoj.
3. Ekologiaj partioj devas eviti doni moralajn lecionojn al la popolaj klasoj.
4. Ekologio devas esti ligita al socia justeco, sano, publika transporto kaj loĝado.
5. Demokratia socio devas rekoni la valoron de ĉiuj utilaj laboroj.

---

14. Diskuta skribekzerco

Elektu unu temon kaj verku 10–15 liniojn.

1. Ĉu meritokratio estas justa idealo aŭ danĝera iluzio?
2. Kiel Verdaj partioj povas paroli al laboristoj sen forlasi siajn ekologiajn celojn?
3. Ĉu la politika maldekstro tro longe subtaksis la demandon pri digno?
4. Kial ekologio devas esti prezentata kiel protekto, ne kiel puno?
5. Ĉu diplomo donas tro grandan socian prestiĝon en niaj socioj?

---

Por instruistoj aŭ vivaj kursoj

15. Parola varmigo

Demandu al la grupo:

• Kiuj profesioj estas plej utilaj al la socio sed ne ĉiam respektataj?
• Ĉu vi konas ekzemplojn de ekologiaj politikoj perceptataj kiel maljustaj?
• Kiel oni povas paroli pri klimato sen kulpigi individuojn?
• Ĉu la vorto “elito” estas ĉiam negativa?

---

16. Debato en du grupoj

Dividu la lernantojn en du grupojn.

Grupo A:
Defendu la ideon ke Verdaj partioj devas unue koncentriĝi al klimata urĝeco.

Grupo B:
Defendu la ideon ke Verdaj partioj malsukcesos se ili ne unue respondos al socia maljusteco kaj sento de malestimo.

Poste, ĉiu grupo devas trovi komunan sintezon:

Kiel kunigi klimatan urĝecon kaj socian dignon?

---

17. Rola ludo

Roloj:

1. Verda aktivulo el granda urbo.
2. Laboristo en aŭtomobila aŭ industria sektoro.
3. Kamparano dependa de sia aŭto.
4. Junulo zorganta pri klimata krizo.
5. Urbestro de malgranda komunumo.
6. Sindikatano.

Situacio:
Oni organizas publikan kunvenon pri ekologia transiro. Ĉiu rolo devas esprimi siajn timojn, esperojn kaj kondiĉojn por akcepti ŝanĝojn.

---

18. Kolektiva reformulado

Donu al la lernantoj ĉi tiun frazon:

“Ekologio ne estu puno por la popolaj klasoj, sed promeso de pli justa kaj pli digna vivo.”

Ili devas reformuli ĝin:

1. en pli simpla Esperanto;
2. en pli politika stilo;
3. en slogana formo;
4. en neŭtrala gazetara stilo.

Eblaj rezultoj

1. Ekologio ne devas malfaciligi la vivon de malriĉaj homoj, sed helpi ilin vivi pli bone.
2. La ekologia transiro sukcesos nur se ĝi samtempe protektas la vivkondiĉojn kaj la dignon de la popolaj klasoj.
3. Por klimato, por digno, por ĉiuj!
4. La artikolo emfazas la neceson ligi ekologian politikon al socia justeco.

---

19. Resuma tasko

La lernantoj resumu la artikolon en tri niveloj:

1. Unu frazo
2. Kvin frazoj
3. Dek frazoj

Ekzemplo de unufraza resumo

Michael Sandel montras ke la sukceso de Trump inter popolaj klasoj rilatas al la humiligo produktita de meritokratio, kaj ke Verdaj partioj devas respondi al tiu defio per ekologio ligita al digno kaj socia justeco.

---

20. Fina verkotasko

Verku mallongan artikolon kun unu el la jenaj titoloj:

1. Ekologio kaj digno: nepra alianco
2. Kial Verduloj devas aŭskulti la popolajn klasojn
3. La limoj de meritokratio
4. De morala leciono al komuna bono
5. Ĉu ekologio povas fariĝi popola projekto?