La 22-an de septembro 2026, António Guterres alparolis la Ĝeneralan Asembleon de Unuiĝintaj Nacioj por la lasta fojo kiel ĝenerala sekretario. Lia parolado ne estis simpla bilanco de dek jaroj ĉe la gvido de UN. Ĝi estis averto pri la maniero, kiel povo koncentriĝas, ŝanĝiĝas kaj tro ofte eskapas kontrolon.

Guterres prezentas kvar grandajn provojn por la homaro: ĉu la ŝtatoj elektos pacon anstataŭ militon; ĉu ili reduktos malegalecojn; ĉu ili haltigos la klimatan krizon; kaj ĉu ili kapablos regi artefaritan inteligentecon antaŭ ol ĝi akiros tro grandan povon super la homa vivo. Laŭ li, tiuj demandoj estas ligitaj: militoj profundigas malriĉecon, malegalecoj pligravigas la sekvojn de klimataj katastrofoj, kaj artefarita inteligenteco povas aŭ helpi solvi tiujn problemojn aŭ akrigi ilin.

Apartan lokon en la parolado okupas klimata justeco. Guterres alvokas registarojn ellabori planojn por forlasi fosiliajn brulaĵojn, protektante samtempe laboristojn kaj koncernatajn komunumojn. Li postulas, ke la plej grandaj poluantoj kontribuu al riparado de la damaĝoj, kaj ke evoluintaj landoj plifortigu la financadon por adaptiĝo. Li ankaŭ avertas, ke la bezono de mineraloj por la energia transiro ne rajtas fariĝi preteksto por nova ekspluatado de produktantaj landoj.

La ĝenerala sekretario tamen vidas kialojn por espero. La rapida disvastiĝo de renovigebla energio montras, ke alia estonteco eblas. Ankaŭ la mondo mem ŝanĝiĝas: ĝi fariĝas plurpolusa. La decida elekto, laŭ Guterres, estas ĉu tiu evoluo kondukos al rivalaj blokoj kaj malfido, aŭ al interligita mondo, en kiu landoj kunlaboras laŭ komunaj reguloj.

Lia fina mesaĝo estas samtempe politika kaj morala: la forto de la juro devas superi la rajton de la pli forta. Por tio necesas UN kapabla defendi pacon, evoluigon kaj homajn rajtojn — kaj preta reformiĝi por pli bone reprezenti la hodiaŭan mondon.

Alvoko de la ĝenerala sekretario kontraŭ la «Granda Disiĝo» de la mondo

22 septembro 2026

La fendoj en nia mondo daŭre larĝiĝas.

La fendetoj fariĝis profundaj abismoj.

Dum la pasinta jardeko militoj eksplodis kun detruaj sekvoj kaj senfine daŭris kun abomena krueleco.

Civiluloj estis celataj.

Homaj rajtoj estis piedpremataj.

Malsato estis uzata kiel armilo.

Humanitaraj laborantoj estis mortigitaj.

Internacia juro estis forgesigita.

Geopolitikaj disiĝoj profundiĝis. Malegalecoj kreskis. Fido erodiĝis.

La klimata krizo ne plu estas malproksima minaco. Ĝi estas ĉiutaga realo.

Kaj artefarita inteligenteco evoluis tiel rapide, ke eĉ ĝiaj kreintoj restas konsternitaj.

Ĉiuj tiuj krizoj ne estas apartaj.

Ili estas ĉapitroj de unu sama rakonto.

La rakonto pri povo.

Pri tiuj, kiuj ĝin posedas.

Pri tiuj, al kiuj ĝi mankas.

Pri la maniero, kiel ĝi estas uzata.

Kaj pri la transformiĝoj, kiujn ĝi spertas.

Povo transformiĝas laŭ tri ĉefaj direktoj.

Unue, inter ŝtatoj. Aperis novaj centroj de ekonomia, politika kaj teknologia influo.

Due, okazis okulfrapa ŝanĝo: povo ĉiam pli forglitas el la manoj de registaroj kaj koncentriĝas ĉe manpleno da privataj entreprenoj kaj individuoj.

La influo de tiuj agantoj nun ampleksas politikon, ekonomion, informfluojn, teknologian evoluon kaj la civitanan spacon, de kiu dependas la disvolviĝo de la socio.

Trie, homoj ĉiam pli transdonas povon al maŝinoj: agantoj de artefarita inteligenteco fariĝas neregeblaj, kaj aŭtonomaj mortigaj armiloj ne plu apartenas al sciencfikcio. Ili jam estas milita realo.

Niaj institucioj kaj sistemoj de tutmonda regado tamen ankoraŭ spegulas la potencorilatojn kaj interesojn de epoko plejparte pasinta.

Jen la grandega defio, kiun ni devas alfronti.

Dum la homaro frontas senprecedencan kunefikon de minacoj, niaj mekanismoj por komuna agado ŝanceliĝas sub ĉiam pli multaj malfacilaĵoj.

Estas evidente, ke ni iras al plurpolusa mondo.

Kaj tiu evoluo estas neinversigebla.

Sed plurpoluseco povas alpreni malsamajn formojn.

La risko estas, ke aperos fragmentita mondo, en kiu ĉiu rilato dependos de aparta interkonsento.

Mondo regata de kreskantaj streĉoj kaj pli profunda malfido.

Mondo kun disigitaj merkatoj kaj malfortigitaj institucioj.

Mondo en kiu kunlaboro cedos lokon al kalkuloj, laŭ kiuj la gajno de unu nepre estas la perdo de alia.

Laŭ multaj aspektoj, ĝuste tiun vojon ni nun sekvas.

Sed alia vojo eblas.

Vojo al interligita plurpoluseco.

Al mondo fondita sur interdependeco, subtenata de densa reto de ekonomiaj, politikaj, sociaj kaj teknologiaj ligoj.

Al mondo en kiu pluraj centroj de influo kunekzistas en komuna kadro bazita sur internacia juro kaj komunaj reguloj.

Al mondo kiu ebligas al ni eviti hegemoniajn tendencojn kaj tion, kion mi ankaŭ nomis la «Granda Disiĝo»: la dividiĝon de la mondo en du rivalajn blokojn, kun apartaj ekonomiaj kaj teknologiaj sistemoj kaj apartaj sekurecaj aranĝoj.

Ni devas eviti tiujn evoluojn.

Interligita mondo baziĝas sur la principo, ke neniu potenco povas sola solvi la hodiaŭajn defiojn.

Konkurenco kompreneble restos konstanta parto de internaciaj rilatoj.

Sed konkurenco ne nepre devas konduki al alfrontiĝo.

Sana konkurenco povas naski novigojn, rezistecon kaj novajn eblojn.

Tamen ĝi devas okazi ene de kadroj, kiuj certigas stabilecon kaj permesas plenan kunlaboron, kiam la cirkonstancoj tion postulas.

Por ke interligita estonteco realiĝu, precipe la superpotencoj devas kompreni, ke ilia povo ne estas tiel «supera», kiel ili eble kredas.

Ilia povo havas limojn.

La eventoj de la lastaj jaroj tion klare montris.

Milita forto sola ne povas garantii pacon.

Ekonomia potenco sola ne sufiĉas por certigi stabilecon.

Kaj teknologia potenco sola ne povas alporti sekurecon.

Interligita plurpolusa mondo povas krei kondiĉojn por solvi tutmondajn problemojn en maniero pli ekvilibra kaj pli reprezenta.

Sed por tio necesas multflanka sistemo, centrita ĉirkaŭ Unuiĝintaj Nacioj, kiu mem estu ekvilibra kaj reprezenta.

Necesas fortaj kaj efikaj institucioj, kiuj spegulas la hodiaŭajn realaĵojn kaj la laŭgradan ŝanĝiĝon de la relativa pezo de landoj kaj ekonomioj — anstataŭ la potencorilatojn de antaŭ okdek jaroj.

Feliĉe, ni ne komencas de nulo.

Ni jam havas devigan fundamenton: la Ĉarton de Unuiĝintaj Nacioj.

Kaj la principojn, kiuj ĝin vivigas.

La superecon de internacia juro.

La respekton al homaj rajtoj.

Kaj la strebadon al justeco en ĉiuj ĝiaj dimensioj.

Jen la kolonoj de efika, legitima kaj respondeca uzado de povo en la dudekunua jarcento.

La demando staras jene:

Ĉu ni faros tion, kio necesas, por ke povo submetiĝu al la leĝo, anstataŭ al la rajto de la pli forta?

Por ke ĝi estu uzata per kunlaboro, anstataŭ per trudado?

Kun respondeco antaŭ la junuloj kaj la estontaj generacioj, anstataŭ indiferento pri ilia sorto?

Ĉar la grandaj defioj de nia epoko estas nedisigeblaj de la demando pri povo.

Ili mem estas ĝia esprimiĝo.

Kaj de nia respondo al ili dependos, ĉu ni sinkos pli profunden en disiĝon kaj malstabilecon, aŭ ekiros laŭ la vojo de kunlaboro, justeco kaj kolektiva sekureco.

Kvar grandaj provoj rilataj al povo decidos nian estontecon:

La povo fari militon aŭ pacon.

La danĝero de povo, kiu akaparas riĉaĵojn kaj profundigas malegalecojn.

La danĝero de povo, kiu nutras klimatan kaoson kaj la militon kontraŭ la naturo.

Kaj la povo liberigita de artefarita inteligenteco.

La unua granda provo de povo en la dudekunua jarcento koncernas pacon kaj sekurecon.

Paco estas multe pli ol foresto de konflikto.

Ĝi signifas, ke la leĝo limigas povon.

Ĝi esprimas principon enskribitan en la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj: forto ne rajtas esti la lasta arbitracianto pri tio, kies vivoj, rajtoj kaj estonteco gravas.

Hodiaŭ tiu principo estas severe provata.

En Mezoriento konfliktoj multiĝas kaj unu sekvas alian.

La tiel nomataj batalhaltoj ofte signifis nur malpli intensan bataladon, kaj civiluloj plu pagas la prezon.

Tio ne povas daŭri.

Mi alvokas la gvidantojn ĉeestantajn en ĉi tiu Asembleo plene utiligi la ĉi-semajnajn altnivelajn kunvenojn por malpliigi la streĉojn kaj rekomenci dialogon.

Kune ni devas sendi klaran mesaĝon el la salono de la Asembleo:

La batalado devas ĉesi.

Humanitara helpo devas senbare alflui.

Kaj la rajtoj kaj liberecoj de navigado devas esti plene restarigitaj laŭ internacia juro.

Meze de la tumultoj, kiuj skuas la regionon, ni ne rajtas perdi el la vido la katastrofan situacion en la okupata palestina teritorio.

Pasis preskaŭ tri jaroj de post la abomenaj terorismaj atakoj de Hamás la 7-an de oktobro.

Sekvis lavango da perforto kontraŭ la palestinanoj de Gazao, kun masakroj kaj detruoj je skalo, kiun mi ne vidis de kiam mi ekoficis kiel ĝenerala sekretario.

La Internacia Kortumo ordonis jure devigajn provizorajn rimedojn en la proceso pri Apliko de la Konvencio pri preventado kaj punado de la krimo genocido en la Gaza Sektoro.

En konsila opinio publikigita pasintjare, la Kortumo konkludis, ke la instancoj de Unuiĝintaj Nacioj devas rajti plenumi siajn taskojn en Gazao kaj ke nia personaro, same kiel humanitara personaro, devas esti protektata.

Ĉiuj partioj devas respekti internacian juron kaj la decidojn de la Kortumo.

Samtempe perforto, elpelado de loĝantoj kaj la vastigo de israelaj setlejoj en la okupata Cisjordanio disbatas la perspektivojn de paco kaj estigas minacon de etna purigado.

Ni ne povas permesi, ke la solvo de du ŝtatoj malaperu antaŭ niaj okuloj.

En Ukrainio la grandskala invado de Rusio ĵetis suverenan landon en brutalan militon, en evidenta malobservo de la Ĉarto. Civiluloj daŭre estas mortigataj malproksime de la frontlinioj.

Precipe en Ukrainio, sed lastatempe ankaŭ en kelkaj partoj de Rusio, hejmoj, elektraj kaj akvoprovizaj retoj kaj transportaj infrastrukturoj estas plurfoje atakataj. Tio minacas tutmondajn provizoĉenojn de nutraĵoj kaj energio.

En Sudano milito por nuda povo, instigata de eksteraj agantoj, transformiĝis en militon kontraŭ la civila loĝantaro.

Milionoj da homoj estis elhejmigitaj, malsato disvastiĝas, dronoj trafas hospitalojn kaj hejmojn, kaj seksa perforto kaj etne motivitaj atakoj multiĝas. La lando estas disŝirita, dum la mondo fermas la okulojn.

En Mjanmao alia krizo riskas resti ekster la atento de la internacia komunumo, malgraŭ kreskanta perforto, amasaj elhejmigoj kaj la disvastiĝo de transnacia krimado.

Tiuj konfliktoj, kiel tiom da aliaj, montras, kio okazas kiam povo eskapas ĉian kontrolon, kiam forto superas diplomation, kiam militaj buĝetoj ŝvebas supren kaj kiam la principo de respondeco estas piedpremata.

La demando estas, ĉu povo estos uzata respektante la leĝon, aŭ ĉu ĝi starigos sin super la leĝo.

Ni devas montri nin indaj je la defio!

Ni devas defendi la Ĉarton sen duoblaj normoj.

Protekti civilulojn senescepte.

Garantii senbaran humanitaran aliron.

Protekti humanitarajn laborantojn ĉiakoste.

Senprokraste progresigi nuklean nedisvastigon kaj senarmiĝon.

Kaj postuli respondecon sentime kaj senpartie.

Ni devas ankaŭ reformi la Sekurecan Konsilion, por ke ĝi spegulu la nuntempan mondon kaj havu la legitimecon kaj efikecon necesajn por alfronti la hodiaŭajn malfacilaĵojn.

La Sekureca Konsilio estis kreita tuj post la Dua Mondmilito.

Sed de tiam la mondo funde ŝanĝiĝis.

Tiuj ŝanĝoj apenaŭ speguliĝas en la Konsilio.

La plej okulfrapa ekzemplo estas Afriko.

Kiam UN estis fondita, la plej granda parto de Afriko estis sub kolonia regado.

Hodiaŭ Afriko ankoraŭ ne havas konstantan reprezentadon en la Konsilio.

En la dudekunua jarcento la manko de konstantaj afrikaj sidlokoj en la Sekureca Konsilio estas maljusta kaj nepravigebla.

Tio devas ŝanĝiĝi.

La dua provo de povo koncernas malegalecojn.

Malegalecoj ofte estas prezentataj kiel ekonomia demando.

Sed temas pri povo.

Pri la povo decidi, kiu ricevas ŝancojn, kiu havas aliron al rimedoj kaj kies voĉo estas aŭdata.

Neniam antaŭe la homaro disponis pri tiom da riĉaĵoj, scioj kaj teknologia kapablo.

Tamen por miliardoj da homoj progreso restas neatingebla.

Ili vidas prosperon ĉirkaŭ si, sed ne en sia propra vivo.

Oni diras al ili, ke tutmondiĝo malfermas novajn horizontojn; ili spertas nur ekskludon.

Oni promesas al ili, ke teknologio malfermos novajn perspektivojn; multaj timas, ke ĝi forprenos iliajn enspezojn.

Dume miliardoj da homoj ankoraŭ ne havas la plej necesajn aferojn — tiujn, kiujn la Celoj por Daŭripova Evoluigo celas garantii al ĉiuj:

Sufiĉan nutraĵon.

Trinkeblan akvon.

Edukadon.

Decan laboron.

Sanservojn.

Dignon.

Neniu lando devus esti senigita je daŭripova estonteco pro sia malfavora loko en profunde malegala financa sistemo.

Tamen tiom da evolulandoj estas premataj de neeltenebla ŝuldo.

Ili estas grave trafataj de katastrofoj, pri kiuj ili apenaŭ respondecas.

Kaj ili estas tenataj for de financado je eltenebla kosto.

Tial ni kreis novajn forumojn por antaŭenigi reformon de la internacia financa arkitekturo.

Tio ne estas teknika debato, sed demando pri reprezentado, justeco kaj dividado de povo:

Por rapida, efika kaj justa ŝuldoredukto.

Por pli grandaj, pli kuraĝaj kaj pli kapablaj multflankaj evolubankoj, kiuj povas grandskale kaj je eltenebla kosto financi longtempajn projektojn kaj mobilizi vastajn kvantojn da privata kapitalo.

Por ke la specialaj eltirrajtoj utilu al la landoj, kiuj plej bezonas ilin.

Oni ne povas paroli pri malegalecoj sen nomi la plej universalan el ĉiuj:

La malegalecon inter virinoj kaj viroj.

Ĉie virinoj kaj knabinoj plu suferas diskriminacion, perforton, ekskludon kaj misuzojn.

Tra la mondo iliaj rajtoj estas malfortigataj. Iliaj voĉoj… silentigataj. Iliaj korpoj… transformataj en batalkampojn. Kaj iliaj liberecoj… traktataj kiel interŝanĝaĵo.

Tio estas indignindaĵo — kaj grandega perdo por la tuta homaro.

Kiam virinoj partoprenas intertraktadojn, paco estas pli daŭra.

Kiam virinoj havas la samajn ŝancojn kiel viroj, ekonomioj estas pli viglaj.

Kiam knabinoj povas lerni, vivi sen timo kaj mem decidi pri sia estonteco, socioj estas pli rezistemaj.

Kaj kiam povo estas juste dividata, institucioj pli bone funkcias.

En dek jaroj ni atingis gravan mejloŝtonon.

Hodiaŭ mi fieras anonci al vi: por la unua fojo en sia historio Unuiĝintaj Nacioj atingis egalecon inter virinoj kaj viroj en ĉiuj altrangaj estraj postenoj, en ĉiuj ĉefsidejaj urboj kaj inter ĉiuj internaciaj fakuloj.

Ni atingis tion forigante obstaklojn, kontraŭante antaŭjuĝojn kaj rifuzante, ke povo eterne havu la saman vizaĝon.

Ni neniam malaltigis la postulojn pri kvalito kaj kompetento — tute male.

Egaleco ne estas revo. Ĝi estas decido.

Se UN povas ŝanĝiĝi, ankaŭ registaroj povas.

Parlamentoj povas ŝanĝiĝi.

Entreprenoj povas ŝanĝiĝi.

Pacprocezoj povas ŝanĝiĝi.

Kaj ankaŭ ĉi tiu Ĝenerala Asembleo povas ŝanĝiĝi.

La tria granda provo de povo estas la klimata krizo.

Laŭ multaj aspektoj, ĝi estas la plej profunda malegaleco de povo inter generacioj.

Unu generacio forbruligas la estontecon de la sekva.

Unu grupo profitas de la situacio, dum tiuj, kiuj plej malmulte respondecas pri ĝi, suferas unue kaj plej grave.

Antaŭ tri jaroj, en la montoj de Nepalo, mi sonorigis la alarmon pri la rapidiĝanta degelo de glaĉeroj kaj avertis, ke la tegmentoj de la mondo estas disfalantaj.

Iuj malakceptis tion per gesto de la mano kaj opiniis la riskojn troigitaj.

Sed, kiel montris sinsekvo de tragediaj eventoj, la sekvoj aperas pli frue, trafas pli forte kaj disvastiĝas pli vaste, ol multaj antaŭvidis.

Nun estas preskaŭ certe, ke la limo de 1,5 celsiaj gradoj estos superita, dum eksterordinara fenomeno El Niño rapide proksimiĝas al la homaro.

La riskoj estas realaj.

Sed ankaŭ espero estas reala.

Dum la pasinta jardeko okazis unu el la plej esperigaj ŝanĝoj de potencorilatoj de nia epoko:

La kresko de pura energio.

La suno apartenas al neniu.

Oni ne povas embargoigi la venton.

Novigo povas veni de ĉie.

Tio estas profunda reekvilibrigo de potencorilatoj.

En la plej multaj landoj de la mondo renovigeblaj energifontoj nun liveras la plej malmultekostan novan elektroproduktadon.

Kaj ili proponas la plej realigeblan vojon al energisekureco, energia sendependeco kaj daŭripova kresko.

Mondo sen fosiliaj brulaĵoj baldaŭ aperos.

La demando estas, kiel.

Ĉu ĝi rezultos el justa kaj ordigita transiro, fondita sur internacia kunlaboro? Aŭ el ĥaosa kaj multekosta transiro, kiu postlasos homojn kaj landojn?

Hodiaŭ mi alvokas ĉiujn registarojn adopti nacian planon por forlasi fosiliajn energifontojn, konforman al la celo de 1,5 gradoj, kun preciza kalendaro kaj protektaj rimedoj por la koncernataj laboristoj kaj komunumoj.

Ni bone scias, ke la agantoj de la fosilia energiindustrio ne memvole rezignos siajn interesojn.

Dum jardekoj la petrolindustrio uzis la atmosferon kiel malferman kloakon — kaj tio alportis al ĝi grandegajn profitojn.

De post la rusa invado de Ukrainio kvin grandaj okcidentaj petrolkompanioj akiris preskaŭ 500 miliardojn da dolaroj da profitoj.

Kompare, dum la lasta jaro, por kiu disponeblas ciferoj, nur 34 miliardoj da dolaroj estis dediĉitaj al internacia publika financado por adaptiĝo en evolulandoj.

Dume la elspezoj de familioj por energio, nutraĵoj kaj asekuroj rapide kreskas.

Ni jam konas ĉi tiun specon de misuzo de povo.

Kiam la damaĝoj kaŭzitaj de la tabakindustrio fariĝis nekontesteblaj, registaroj reagis.

La klimata krizo postulas saman decidemon.

Tiuj, kiuj plej multe poluis — kaj plej multe profitis — devas fari multe pli ol aliaj por ripari la damaĝojn, kiujn ili kaŭzis.

La poluantoj devas pagi.

Kaj al ĉiuj gvidantoj, urboj, civitanaj organizaĵoj kaj civitanoj, kiuj postulas, ke ili respondu pri siaj agoj, mi volas diri:

Vi staras sur la ĝusta flanko de la historio.

Daŭrigu.

Ankaŭ registaroj devas daŭrigi siajn klopodojn sur ĉiuj frontoj.

Por ĉesigi senarbarigon.

Por investi en elektroretoj kaj energikonservado.

Por redukti metanajn emisiojn.

Sed tio ne sufiĉas.

Klimata justeco devas esti efektivigita, kun aparta atento al adaptiĝo kaj financado.

La evoluintaj landoj devas plenumi siajn promesojn.

Ili devas triobligi la financadon por adaptiĝo.

Kaj certigi, ke la Fonduso por Perdoj kaj Damaĝoj plene funkciu.

La rimedoj nun disponeblaj en tiu fonduso estas ridinde malgrandaj.

Ni devas ankaŭ certigi, ke la ekspluatado de kritikaj mineraloj ne profundigu malegalecojn hereditajn de la pasinteco.

La produktantaj landoj kaj koncernataj komunumoj devas reteni multe pli grandan parton de la valoro kreata el iliaj rimedoj.

Sufiĉas rabado. Sufiĉas ekspluatado.

La kvara provo de povo koncernas teknologion kaj, precipe, artefaritan inteligentecon.

Dum jarcentoj povo signifis posedon de teritorioj. Poste venis industrio. Poste financoj.

Hodiaŭ povo ĉiam pli dependas de datumoj, komputika kapablo kaj algoritmoj.

Tiu nova povo estas ege koncentrita.

Ĝi progresas kun kapturna rapideco.

Tro rapide por ke ni povu plene taksi ĝiajn sekvojn.

En 2017 oni apenaŭ komencis paroli pri artefarita inteligenteco.

Tamen, dum mia unua malferma parolado antaŭ la Ĝenerala Asembleo, mi avertis:

«Artefarita inteligenteco estas nova faktoro, kiu povas impete antaŭenigi evoluon kaj rimarkinde plibonigi vivkondiĉojn. Sed ĝi ankaŭ povas draste influi labormerkatojn kaj, efektive, la tutmondan socion kaj la socian strukturon mem.»

Kaj jen kie ni troviĝas preskaŭ dek jarojn poste.

Artefarita inteligenteco vere ŝanĝas la situacion. Ĝi promesas grandegajn progresojn en medicino kaj sciencaj malkovroj; ĝi ankaŭ povas malfermi novajn perspektivojn kaj plibonigi la vivkvaliton.

Sed ni estu klaraj.

La danĝero ne venas de la teknologio mem.

La danĝero estas manko de respondeco.

Manko de kontrolo.

Manko de travidebleco en decidado.

Kaj tiun danĝeron oni ne rajtas subtaksi.

Hodiaŭ eĉ la programistoj de tiuj sistemoj mem sonorigas la alarmon.

La unua devo de ŝtatoj estas protekti siajn loĝantarojn.

Ili devas plenumi siajn respondecojn.

Tiuj, kiuj havas la plej grandajn kapablojn pri artefarita inteligenteco, havas ankaŭ la plej grandajn respondecojn antaŭ la homaro.

Ili devas krei forumojn por dialogo, travidebleco, fido kaj kunlaboro.

Ne malgraŭ geopolitikaj rivalecoj, sed ĝuste pro ili.

Dum la Malvarma Milito grava turnopunkto venis, kiam strategiaj kontraŭuloj finfine komprenis, ke ili havas neniun elekton krom kune mastrumi la ekzistajn minacojn, kiuj endanĝerigis ilin ĉiujn.

Ili starigis mekanismojn por klarigi miskomprenojn, limigi eskaladon kaj preventi katastrofojn.

Tiam temis pri nukleaj armiloj.

Hodiaŭ, fronte al artefarita inteligenteco, ni devas agi kun la sama klara kompreno kaj la sama urĝosento.

La landoj ĉe la pinto de ĉi tiu teknologia revolucio devas komuniki pri la novaj sekurecaj riskoj. Ili devas serioze testi kaj taksi siajn sistemojn. Kaj ili devas labori por starigi komunajn sekurigilojn, kiuj protektas nin ĉiujn.

Sed ĉar tiuj demandoj koncernas nin ĉiujn, tutmonda kunordigo estas nepra.

Kaj ekzistas nur unu loko, kie ĉiu lando havas voĉon en la formado de nia komuna estonteco:

Tiu loko estas Unuiĝintaj Nacioj.

Adoptante la Tutmondan Ciferecan Pakton, vi unuafoje difinis universalajn principojn por la regado de artefarita inteligenteco.

Per la Tutmonda Dialogo pri la Regado de Artefarita Inteligenteco ni kreis forumon, kie registaroj, sciencistoj, respondeculoj de la sektoro kaj reprezentantoj de la civitana socio povas kunlabori.

Kaj kreante la Sendependan Internacian Sciencan Panelon pri Artefarita Inteligenteco, ni kunigis fakulojn el la tuta mondo, kies tasko estas provizi la publikan decidofaron per faktoj.

Ĝuste hieraŭ tiu Scienca Panelo pri Artefarita Inteligenteco publikigis teman raporton pri la sekureco de artefarita inteligenteco kaj la risko, ke homoj perdos kontrolon super ĝi.

Nun necesas iri ankoraŭ pli foren.

Unue, krei kondiĉojn por kontrolata kaj respondeca evoluigo de artefarita inteligenteco kaj starigi la pliajn sekurigilojn necesajn kontraŭ la riskoj.

Due, labori por multflanka kadro de mastrumado de riskoj ligitaj al artefarita inteligenteco, kun kredinda kaj sendependa kontrol-mekanismo.

Kaj en ĉiuj niaj klopodoj ni devas certigi, ke neniu lando restu flanke.

Artefarita inteligenteco devas esti formata de la homaro, kune kun la homaro kaj je la servo de la tuta homaro.

Kaj, fronte al la venontaj defioj, ni restu fidelaj al du fundamentaj principoj.

Ni reasertu ilin unuvoĉe:

Infanoj neniam devas servi kiel eksperimentaj subjektoj por nereguligitaj sistemoj.

Kaj ni promesu neniam transdoni al maŝinoj decidojn pri vivo kaj morto.

Mortigaj robotoj ne havas lokon en la morgaŭa mondo.

Paco kaj sekureco.

Malegalecoj.

Klimato.

Artefarita inteligenteco.

Jen la kvar grandaj provoj de povo, kiujn ni devos firme alfronti.

Kaj ili estas nedisigeble ligitaj.

Militoj profundigas malegalecojn, bremsas progreson kaj lasas malsaton disvastiĝi.

Malegalecoj decidas, kiu havas la rimedojn por elteni krizojn, inter ili klimatajn krizojn, kaj kiu restas vundebla.

La klimata krizo nutras malstabilecon kaj devigas homojn forlasi siajn hejmojn.

Artefarita inteligenteco povas helpi solvi ĉiujn tiujn problemojn aŭ, male, pligravigi ilin.

En ĉiuj kvar kampoj la decida demando estas tiu pri povo.

La povo de forto, mono, energio kaj teknologio; la povo difini la regulojn kaj decidi, kia estos nia morgaŭa mondo.

Tial la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj kaj la agado de UN estas pli gravaj ol iam ajn.

UN ekzistas ĉar povo devas esti limigata de reguloj — kaj ĉar la homaro bezonas institucion, en kiu povo submetiĝas al principoj.

Kaj la Ĉarto ne permesas selektan interpretadon.

Ĝi estigis Organizaĵon fonditan sur tri kolonoj.

Paco. Evoluigo. Homaj rajtoj.

Tiuj ne estas konkurantaj celoj.

Ili formas unu nedisigeblan tuton.

Ne povas ekzisti paco sen evoluigo. Nek evoluigo sen paco. Kaj nek paco nek evoluigo povas ekzisti sen homaj rajtoj.

Paco estas nedisigebla de la eblo por ĉiu el ni vivi digne, profiti ŝancojn kaj praktiki siajn rajtojn.

Sed defendi tiun veron ne signifas defendi la nunan staton de la aferoj.

La Pakto por la Estonteco kaj la iniciato UN80 ĉiam respektis la egalecon de la tri kolonoj de UN. Ili celas fari la Organizaĵon pli respondema, pli efika, pli kunordigita, pli travidebla, pli atentema pri rezultoj, pli zorgema en la mastrumado de siaj rimedoj kaj pli proksima al tiuj, kiuj bezonas ĝin.

La mondo ne bezonas malfortigitan UN.

Male, UN devas esti sufiĉe forta por alfronti la realaĵojn de la hodiaŭa mondo — kaj por konstrui la mondon tia, kia ĝi devus esti.

Post dek jaroj mi estas pri tio eĉ pli konvinkita ol kiam mi ekoficis:

La plej granda povo ne estas la povo regi aliajn.

Ĝi estas la povo konstrui estontecon, kiu utilas al ĉiuj.

Nia komuna estonteco dependos de la kapablo de la homaro saĝe limigi la uzadon de povo.

Devigante respekton al la leĝo antaŭ ol senpuneco fariĝos la normo.

Ĉesigante militojn antaŭ ol ili detruos tutajn generaciojn.

Batalante kontraŭ malegalecoj antaŭ ol socioj disŝiriĝos.

Akcelante klimatan agadon antaŭ ol estos transpasitaj la sojloj de neinversigebla ŝanĝo.

Kaj regante artefaritan inteligentecon antaŭ ol ĝi regos nin.

Jen la defio, kiun la Ĝenerala Asembleo, UN kaj la tuta homaro devas alfronti.

Antaŭ la tutmonda katastrofo de antaŭ pli ol okdek jaroj UN estis kreita per kuraĝa decido.

La kuraĝo de tiuj, kiuj rifuzas lasi timon venki.

La kuraĝo kontraŭi la danĝeran ideon, ke forto kreas rajton.

La kuraĝo de landoj, kiuj scias, ke niaj sortoj estas neeviteble ligitaj.

La kuraĝo esperi.

Mi agos en tiu sama spirito de decidemo dum la cent tagoj, kiuj restas al mi en mia posteno.

Sed sindediĉo al la valoroj kaj principoj de UN ne daŭras nur dum unu oficperiodo.

Tiuj valoroj kaj principoj superas ĉiun postenon — kaj plu vivas post ĉiu titolo.

Do la 1-an de januaro, kiam mi ne plu estos ĝenerala sekretario, estu certaj pri tio:

Kie ajn mi estos, kion ajn mi faros, mi daŭre defendos la ideon, ke paco eblas.

Ke homa digno estas universala.

Ke la forto de la juro devas superi la rajton de la pli forta.

Kaj ke nia komuna estonteco indas je nia batalo.

Mi plu defendos la valorojn enskribitajn en la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj.

Kaj mi neniam, neniam rezignos.

[