Dum pli ol jarcento, la platano estis unu el la plej videblaj simboloj de Barcelono. Ĝi ombrigas grandajn avenuojn, akompanas la geometrian pejzaĝon de Eixample kaj donas al multaj stratoj tiun konatan mediteranean aspekton: larĝaj trotuaroj, altaj trunkoj, folia tegmento kontraŭ la suno. Sed la urbo nun devas fronti novan demandon: ĉu arbaro plantita por la klimato de hieraŭ ankoraŭ taŭgas por la klimato de morgaŭ?

La respondo de la barcelona urbestraro estas nova strategio pri urbaj arboj. Ĝi ne celas simple “forigi” la platanojn, sed laŭgrade malpliigi ilian troan ĉeeston kaj anstataŭigi parton de ili per pli diversaj specioj, pli bone adaptitaj al varmego, sekeco kaj novaj sanriskoj. Tiu orientiĝo estas parto de la Plano Direktora pri la Arbaro de Barcelono 2017–2037, kiu difinas la arbojn kiel esencan urban infrastrukturon por mildigi varmon, plibonigi aerkvaliton kaj adapti la urbon al klimata ŝanĝo. La plano celas interalie ke neniu arbospecio superu 15 % de la urba arbaro, kaj ke pli granda parto de la specioj estu adaptita al klimata ŝanĝo. (planbleu.org)

La problemo estas, ke la platano fariĝis tro domina. En 2022, la urbo mem klarigis ke ĝi volas redukti la proporcion de platanoj ĝis maksimume 15 % de la tuta arbaro, ĉar ĝi estas la sola specio kiu superas tiun limon. Tia diverseco ne estas nur estetika afero: se urbo dependas tro multe de unu specio, ĝi fariĝas pli vundebla al sekeco, malsanoj, parazitoj aŭ aliaj klimataj ŝokoj. (3cat.cat)

Klimata varmiĝo ŝanĝas la kondiĉojn de vivo de urbaj arboj. Pli longaj varmegoj, pli oftaj sekperiodoj kaj pli streĉitaj akvoprotektaj rimedoj signifas, ke specioj iam konsiderataj idealaj povas fariĝi malpli taŭgaj. Barcelono do ne plu elektas arbojn nur laŭ tradicio aŭ laŭ la beleco de aleoj. Ĝi devas elekti laŭ rezistemo, ombrokapablo, akvobezono, radika konduto, biodiverseca valoro kaj efiko al la sano de loĝantoj.

Tiu lasta punkto estas grava. La platano estas ankaŭ potenca alergena arbo. Ĝia poleno, kaj ankaŭ la etaj fibroj ligitaj al ĝiaj fruktoj, povas kaŭzi fortajn ĝenojn ĉe multaj homoj: ternadon, irititajn okulojn, riniton, spirmalfacilaĵojn kaj foje astmajn simptomojn. En urbo, kie la sama specio aperas multloke kaj dense, la efiko povas fariĝi aparte sentebla. Gazetaj raportoj pri Barcelono notis, ke la plano ligiĝas ne nur al biodiverseco, sed ankaŭ al la deziro redukti polenajn kaj alergiajn ĝenojn. (Tot Barcelona)

Ankaŭ ĉi tie klimata varmiĝo gravas. Pli mildaj vintroj kaj pli varmaj printempoj povas antaŭenigi kaj plilongigi polensezonojn. Tial urba arbaro ne povas esti pensata aparte de publika sano. Arboj estas necesaj kontraŭ varmego, sed malbone elektita aŭ tro unueca arbopopulacio povas samtempe pligravigi alergiojn. La defio por Barcelono estas do trovi ekvilibron: pli da arboj, pli da ombro, sed malpli da alergia kaj ekologia risko.

La nova strategio ne signifas, ke la platano malaperos el la urbo. La urbo jam indikis, ke ĝi konservos platanojn en gravaj kaj historiaj lokoj, kie ili formas parton de la urba pejzaĝo. Temas pli pri laŭgrada transiro: kiam arbo mortas, estas malsana, danĝera aŭ devas esti anstataŭigita okaze de urba reformo, oni pli ofte elektos alian specon. La celo estas ke la estonta arbaro de Barcelono estu malpli monotona, pli rezistema kaj pli kapabla fronti necertecon. (La Vanguardia)

Laŭ tiu logiko, Barcelono fariĝas ekzemplo de nova urba ekologio. Antaŭe oni ofte plantis arbojn por beligi stratojn aŭ doni ombron. Hodiaŭ arbo estas samtempe klimatilo, sanprotektanto, biodiverseca rifuĝejo kaj parto de la infrastrukturo de la urbo. La demando ne plu estas nur: “Kiu arbo aspektas bela ĉi tie?” Sed: “Kiu arbo povos vivi ĉi tie post dudek aŭ kvardek jaroj?”

Tial la decido pri la platanoj havas pli vastan signifon. Ĝi montras, ke klimata varmiĝo ne estas abstrakta estonta minaco. Ĝi jam devigas urbojn revizii konkretajn aferojn: akvouzon, ombron, stratojn, publikajn spacojn — kaj eĉ la speciojn de arboj plantataj laŭ trotuaroj. En Barcelono, la batalo kontraŭ varmego komenciĝas ankaŭ per demando ŝajne simpla: kiun arbon planti hodiaŭ por ke la urbo restu loĝebla morgaŭ?