La usona politiko eniras novan fazon. Du temoj nun dominas la publikan debaton: la vivkosto (affordability) kaj la kreskanta kritiko de ekstreme riĉa elito perceptata kiel netuŝebla, ĉiam pli ofte nomata la Epstein-klaso.

Dum longa tempo la konflikto ĉirkaŭ troa riĉeco restis marĝena. Hodiaŭ ĝi estas malkaŝe esprimata. Politikistoj, eĉ moderaj, parolas pri oligarkio, dum miliarduloj senĝene defendas sian rajton je senlima akumulado kaj sian malamon al publika regulado.

La Silicia Valo kiel simbolo de oligarkia kapitalismo

La regiono de San-Francisko koncentras eksterordinaran parton de la usona riĉeco kaj de la tutmonda teknologia potenco. Ĝi fariĝis simbolo de rompa kapitalismo: provokaj kampanjoj kontraŭ homa laboro, rifuzo de ŝtata interveno, kaj spektaklaj foriroj de grandaj riĉaĵoj el Kalifornio.

En tiu kunteksto aperas politika tertremo: propono enkonduki unufojan 5-procentan imposton sur la riĉaĵo de kaliforniaj miliarduloj, subtenata de la deputito Ro Khanna. Tia imposto neniam antaŭe estis serioze konsiderata en Usono kaj havus fortegan simbolan signifon.

Trumpismo: falsa popolismo, vera oligarkio

La trumpismo pli kaj pli montriĝas kiel formo de pluto-popolismo: kontraŭ-elita retoriko kombinita kun politiko tre favora al la superriĉuloj.

Ekde la 2010-aj jaroj la financado de usonaj balotkampanjoj profunde ŝanĝiĝis, aparte post la verdikto Citizens United¹. En 2024 pli ol duono de la buĝeto de la Respublikana Partio devenis de donacoj pli grandaj ol unu miliono da dolaroj.

La “Epstein-klaso” kiel simbolo de senpuneco

La publikigo de dokumentoj rilataj al la afero Epstein ne kondukis al gravaj procesoj kontraŭ elstaraj figuroj, sed ĝi firmigis vaste disvastigitan senton: la ekonomiaj kaj politikaj elitoj vivas super la leĝo.

La esprimo Epstein-klaso ne rilatas nur al seksa skandalo, sed al ĝenerala percepto de struktura senpuneco de la potenculoj².

Artefarita inteligenteco kaj sento de senpovigo

Al tiu socia kolero aldoniĝas la timo pri artefarita inteligenteco. Multaj usonanoj jam sentas sin senkontrolaj fronte al kreskanta vivkosto kaj ekonomia koncentriĝo. La IA ŝajnas promesi plian paŝon en tiu direkto: perdo de kvalifikitaj laborpostenoj kaj plia koncentriĝo de potenco ĉe malmultaj entreprenoj.

Publika opinio preta por redistribuo

Malgraŭ la daŭra forto de la superriĉuloj, la publika opinio ŝanĝiĝas. La plimulto de usonanoj opinias, ke la riĉuloj havas tro da politika potenco kaj subtenas ŝtatajn politikojn por redukti riĉecajn malegalecojn.

Kiel diras la ekonomikisto Gabriel Zucman:

“Demokratio kontraŭ oligarkio estos la ĉefa batalo de la 21-a jarcento.”

---

Piednotoj

¹ Citizens United (2010)
Decido de la Usona Supera Kortumo, laŭ kiu sendependaj politikaj elspezoj de entreprenoj kaj organizaĵoj estas protektataj de la libereco de esprimo. Tio ebligis eksplodon de politika financado fare de grandaj riĉaĵoj kaj ekonomiaj interesoj.

² La signifo de “Epstein-klaso”
Jeffrey Epstein fariĝis simbolo de la senpuneco de la elitoj en Usono: ekstrema riĉeco, politikaj retoj kaj milda traktado de la justico. La esprimo indikas elitan tavolon perceptatan kiel strukture super la leĝo.